19 lipca br. weszła w życie ustawa o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, wprowadzająca tzw. pozwy zbiorowe. Normuje ona postępowanie sądowe w sprawach, w których dochodzone są roszczenia jednego rodzaju, przez co najmniej 10 osób i oparte na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej.
Regulacja ma na celu stworzenie możliwości rozstrzygnięcia wielu podobnych spraw różnych podmiotów w jednym postępowaniu sądowym. Ułatwia to dostęp do sądu w sytuacjach, gdy dochodzenie roszczenia w takim postępowaniu jest korzystniejsze dla zainteresowanego, niż indywidualne występowanie z własnym roszczeniem. Ustawa przewiduje możliwość dochodzenia zarówno roszczeń pieniężnych jak i niepieniężnych.
Możliwość złożenia pozwu grupowego będzie miała grupa co najmniej 10 osób – zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców. Nowe przepisy obejmują roszczenia związane z naruszeniem praw konsumentów, szkodą wyrządzoną przez produkt niebezpieczny oraz czynami niedozwolonymi, z wyjątkiem dóbr osobistych – np. uszkodzenia ciała czy naruszenia dobrego imienia. W przypadku roszczeń finansowych konieczne jest, aby kwota, której domaga się każdy poszkodowany była taka sama – ujednolicenie może nastąpić także w podgrupach liczących co najmniej dwie osoby.
Pozew, w imieniu całej grupy, składa jej reprezentant, którym obok członka grupy może być powiatowy lub miejski rzecznik konsumentów – w odniesieniu do spraw, które leżą w jego kompetencjach. Ponadto konieczne jest ustanowienie pełnomocnika – adwokata lub radcy prawnego, chyba że takie kwalifikacje ma reprezentant. Wynagrodzenie prawnika nie może przekraczać 20 proc. kwoty przyznanej przez sąd poszkodowanym.
Pozew powinien zawierać m.in. wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym oraz określenie wysokości roszczenia każdego z poszkodowanych, oświadczenia członków grupy o przystąpieniu do niej oraz umowę z pełnomocnikiem, regulującą sposób jego wynagrodzenia. Koszt złożenia pozwu to 2% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 zł. Dodatkowe koszty mogą się wiązać z ustanowieniem przez sąd – na wniosek pozwanego przedsiębiorcy – kaucji na poczet kosztów postępowania sądowego, nie wyższej jednak niż 20% wartości sporu. Składający pozew będzie musiał zdeponować wówczas odpowiednią kwotę w gotówce. Koszty postępowania ponosi przegrany.
Składający pozew musi na swój koszt opublikować, w ogólnopolskiej gazecie, informację o toczącym się postępowaniu. W ogłoszeniu powinny znaleźć się m.in. nazwa sądu, który zajmuje się sprawą, strony postępowania, informacja o przedmiocie sporu, a także o możliwości przystąpienia do grupy w określonym każdorazowo terminie, nie dłuższym jednak niż trzy miesiące od daty ukazania się ogłoszenia – potem jest to niemożliwe. Wyjątek dotyczy jedynie osób, które samodzielnie złożyły pozew w takiej samej sprawie. Wtedy mogą one przyłączyć się do grupy nie później niż do dnia zakończenia postępowania w pierwszej instancji. Osoby, które znalazły się na liście zatwierdzonej przez sąd nie mogą już się wycofać.
Pozwy zbiorowe, jak podkreśla UOKiK, mogą być również dodatkowym narzędziem dla konsumentów i przedsiębiorców, których prawa zostały naruszone przez stosowanie antykonkurencyjnych praktyk, np. szkody powstałe w wyniku wieloletniej zmowy cenowej lub nadużycia pozycji rynkowej konkurenta.
Polski model roszczeń grupowych, uregulowany w ww. ustawie wzoruje się na amerykańskim modelu pozwów zbiorowych (class action). PKPP Lewiatan wielokrotnie przestrzegała przed takim rozwiązaniem, podając za przykład właśnie skutki funkcjonowania tego przepisu w Stanach Zjednoczonych, gdzie system ten przyniósł przedsiębiorcom ogromne straty finansowe, a jego głównymi beneficjentami okazali się prawnicy. Wiele firm, nie tylko amerykańskich, każdego roku zmuszonych jest do alokowania miliardów dolarów na wynagrodzenia dla prawników i koszty związane z postępowaniami grupowymi. Lewiatan podkreśla, że pozwy zbiorowe bardzo często wykorzystywane są jako narzędzie do osłabiania reputacji konkurencyjnych firm. A przecież dobre imię firmy w dużym stopniu wpływa na pozycję przedsiębiorcy na rynku. Z tego powodu, wiele z nich, w celu szybkiego zakończenia sporu godziło się na ugody, pomimo tego, iż skargi były nieuzasadnione.
Przedsiębiorcy zaznaczają, że pozwy zbiorowe skutecznie odstraszają poważne zagraniczne inwestycje w USA. Hamują tym samym badania i rozwój produktów w wielu ważnych obszarach gospodarki, takich jak technologie medyczne czy farmaceutyczne. Pozwy zbiorowe generują tym samym olbrzymie koszty dla amerykańskiej gospodarki.
Czy instytucja pozwów grupowych w Polsce przyniesie podobne skutki polskiej gospodarce? Czas pokaże.
Źródło: UOKiK, PKPP Lewiatan |
